« ایلان اولدوز گؤرمهسه، اؤلمز» مثلی آذربایجانلیلار آراسیندا تئز-تئز ایشلهدیلن مثللردندیر. بو مثلی اوشاقدان باشلامیش بؤیویه قدر هامی بیلیر. بورادا ایفاده اولونان فیکرین هانسی معنا - موستقیم. یوخسا مجازی معنادا - اولدوغونو آیدینلاشدیرماق لازیم گلیر. اگر مثلدهکی سؤزلرین موستقیم معنا ایشلندیگینی قبول ائتسک، اوندا ایلانین اؤلمهسی اوچون گئجه-نین، هم ده بولودسوز گئجهنین لازیم اولماسینی دا قبول ائتمهلییک. باشقا سؤزله دئسک، بولودسوز هاوادا ایلان گؤيدکی اولدوزلاری گؤرمهلیدیر. یالنیز بوندان سونرا ایلان اؤله بیلر. یعنی نه قدیرکی، ایلان اولدوز گؤرمهییبدیر، اونون اؤلوموندن دانیشماق اولماز. اوشاق واختی ائله بئله ده ائدردیک. اؤلدوردوگوموز ایلان بیر کولون اوستونئ قویاردیق کی، گئجه اولدوز گؤروب «اؤلسون». سحر ایسه «اؤلموش» ایلانی باسدیراردیق. یالنیز بؤیویندن سونرا باشا دوشدوک کی، ایلانین اولدوز گؤرندن سونرا اؤلمهسی بارهسیندکی بو فیکیر جفنگیاتدیر. چونکی بورادا ایرهلی سورولن مولاحیظه طبیعت قانونلارینا ضددیر. دئمهلی، مثلدهکی آیری-آیری سؤزلری و عومومن، «ایلان اولدوز گؤرمهسه، اؤلمز» ایفادهسیندکی فیکری موستقیم شکیلده باشا دوشمک اولماز. بس مثلدهکی فیکرین مجازی معنا ایشلندیگینی قبول ائتسک؟ اوندا «ایلان اولدوز گؤرمهسه اؤلمز» ایفادهسینین هانسی زامان، هانسی شرایطده ایشلندیگینه فیکیر وئرمک لازیمدیر. یعنی بو «تاپماجا»نین جاوابینی مثلین ایستیفاده اولوندوگو کونتئکستده تاپماق اولار. بو مثلین ایشلندیگی کونتئستلرین تحلیلی آیدین شکیلده گؤستریر کی، اؤزوندن دئین بیر شخصین قارشیسینا اونون اؤزوندن داها گوجلوسو چیخیب، اونو مغلوب ائدنده بو مثل ایشلدیلیر. بس نیه بو شکیلده، بئله سیمووللارلا؟ تلسمهین! بو بارهده بیر آز سونرا. هلهلیک، «ایلان اولدوز گؤرمهسه، اؤلمز» مثلینه مضمون باخیمیندان نیسبتن یاخین اولان دیگر بیر ایفادنی یادا سالاق.